HER YENİ başlangıç beni müthiş heyecanlandırır. Bu bazen elime aldığım yeni bir kitabın ilk sayfası olur. Bazen de bir ağacın dallarındaki tomurcukların uyanışı. Bazen bir bebeğin ilk adımlarını atışını seyretmek de olabilir.

Eğer şuurunuz açık ve duygularınız uyanık ise, hemen söyleyeyim hayatta karşılaşacağınız sürprizler hiç de az değildirler. O gün ne yapacağınız ne yakalayacağınız, biraz da sizin duruş ve bakışınıza bağlıdır.

Tecrübeli bir balıkçının dediği gibi:

“Yakalayacağınız balığın cinsini belirleyen, elinizdeki yemin kalitesidir.”

Hayat tıpkı bir ayna gibidir. İçinizde ne taşıyorsanız, dışınızda onu buluyorsunuz. Yaşamak, hayatı başıboş bir şekilde tüketip bitirmek demek değildir. Yaşamak, o hayatın iman ile hakkını vermektir. Hayatın hayatı iman iledir, inanç iledir. Hayatın kemâli ise, her daim devam iledir. Yüce Yaratıcı ile bağını koparan bir hayat, zindandan farksızdır, karanlıktır. Sürekli nur, bitmeyen ışık Ondandır. Hayatın sahibindendir, onu yaratandan gelir.

Yoksa birçok insanın yaptığı gibi hayat, yaşamak zorunda kaldığı ve asla kıymetini bilemediği bir şey olup çıkar elimizden. Elbette hayatın gayesi bu değildir. Aksi halde hayat en büyük bir nimet iken, en büyük bir azap olur. Gençliğinde ya da hayatının bir döneminde böyle yaşayan, sonra da bu yanlışı fark edip hidayete eren ve dosdoğru bir hayata yönelen nice insanlar var.

HAYAT bir defadır ve ancak dosdoğru yaşamaya yetecek kadardır, çok kısadır. Hayatın kıymetini belirleyen hayatın kendisi değil, hayatı bize kim verdiyse o olabilir. Allah (c.c.) nasıl bir hayat yaşamamızı istiyorsa, biz ancak ona uygun yaşamakla bu hayatın kıymetini anlayabiliriz. İdeal ve gerçek hayat budur. Gerisi boştur.

Böyle bir gün, hayata yeniden doğduğumuz, merhaba dediğimiz o gündür. İşte böyle günlerden bir gün, baharla beraber ruhumun da uyandığı bir sabah, parkta bir bebeğin ilk adım atışlarını seyrettim. Genç bir baba, iki elinden tuttuğu yavrucuğunu yürütmeye çalışıyordu. Bebek çok heyecanlıydı. Adımlarını dizden kırıp atıyor, dilini ısırıyordu. Bir yandan da böcük böcük gözlerle bakınıp hedefine ilerliyordu. Parkın bir köşesinde durup, baba ile çocuğun macerasını ve birbirlerini kucaklayıp sarılışlarını seyrettim.

Çocuğun, babasının kucağına atıldığındaki sevincini bir görmeliydiniz. Benim bir kucağım, bir sığınağım var diyordu âdeta. Ne olduysa, birden o çocuk gibi ben de kendimi Rabbimin rahmet kucağına atmak istedim. İçimde bu arzuyu coşar buldum. Dilimde dua gibi bir söz peyda oldu:

“Ey Rabbim senden başka kimim var benim?

Rahmetinle sar, sarmala, tut kucakla beni

Rabbim, senden başka kimim var benim?”

O anda bu duanın bütün benliğime yayıldığını hissettim. Anladım ki, ben yalnız değilim. Dualarıma cevap veren bir Rabbim var. Ve O bana çok yakın. Ne kadar güçlü olduğumu, bana, en güçsüz olduğum bir anda hissettirdin Rabbim. Şükürler olsun, hamdüsenalar olsun. Rabbim, senden başka kimim var benim?..

HAYAT bazen çıkmazlara giriyor ve bir yerlerde düğümleniyor. Sonsuza yolcu olan bir ruhun arzularını, bu sonlu ve fani dünya karşılayamıyor. İnsana ne verirsiniz verin, o gözünü ötelere, cennete dikmiş. Burada yapılması gereken tek şey var. Geç kalmadan Ona yönelmek, Ondan istemek. Hem de çok istemek… Çekinmeden isteyin. İsteyin, isteten verecektir mutlaka. Allah (c.c.) vermek istemeseydi, size bu istemek duygusunu vermezdi. Çekinmeden isteyin. Ne olur istemeye devam edin.

Bunu yalvara yakara söylememin bir sebebi var. İzninizle onu da anlatayım. Allah ve Dua kitabımızı imzalarken, sohbet ettiğim, konuştuğum bir çok okuyucumuzun itirafları oldu. “Biz bu kitap sayesinde dua etmeyi öğrendik, duayı böyle bilmiyorduk…”

Âcizane bizim de kendilerine bazı tavsiyelerimiz oldu. Önce kendimize mahsus bir dille ve samimi bir kalple Rabbimizle, yaratıcımızla konuşmanın çarelerini bulmalı, yollarını araştırmalıyız. En küçük hacetimizi dahi Ondan istemekten çekinmemeliyiz. Bu çok güçlü bir iman ve inancın da gereğidir. Aslında dua bir ibadettir, ibadetlerin karşılığı ise ahirettedir. Kulun, derdini ihtiyacını Rabbine iletmesinin, açmasının bir aracıdır dua. Birbirimizle bu kadar konuştuğumuz halde, Rabbimizle hiç konuşmamak olacak şey mi? Ruh bu uzaklığa, Onun rahmetinden ayrı kalmaya ne kadar dayanabilir ki? Sığının Ona yönelin, kalbiniz huzur ve sükûn bulsun. Yaşadığınıza şükredin, hem de her nefes için.

HALİ vakti yerinde bir arkadaşımın hanımı, şu sıralar doğum öncesi bir rahatsızlığa yakalanmış. O kadar ki, nefes alamamış, hastane seferber olmuş hemen. Elden gelen ve yapılacak pek bir şey de olmayınca beklemişler, dua etmişler. Sonunda düzelmiş hastamız. Arkadaşımız eşine, “Bak” demiş, “bir tek nefes alıp vermenin ne kadar önemli olduğunu anlamız için Rabbimiz bize bunları yaşattı. Havadan, sudan yaşıyoruz diye belki de küçümsediğimiz bir nimetin kıymetini bize bildirdi” demiş.

Bir nefes almanın kıymetini, ne demek olduğunu onu kaybetmeden anlamıyoruz. Her şey zıttıyla bilinir: gece gündüzle, sıhhat hastalıkla, açlık toklukla. Zıtlar devreye girmeden eldeki nimetlerin kadri kıymeti maalesef bilinmiyor. Rabbim, kıymetini elindeyken bilenlerden eylesin.

Küçük bir çocuk ağlıyormuş, “Niye ağlıyorsun?” diye sormuş, yanına yaklaşan yaşlı bir bey. “Amca” demiş. “Bir liramı kaybettim.” Ağlama” demiş, yaşlı adam, tutmuş çocuğa bir lira vermiş. Çocuk bir lirayı almış ama, bu defa sesi daha fazla çıkmaya başlamış. Yaşlı adam, “Peki evlâdım şimdi niye ağlıyorsun?” diye sorunca, çocuk, “Amcacığım o bir lirayı kaybetmeseydim, şimdi iki liram olacaktı” demiş.

Biz de bazen o çocuktan farksız oluyoruz. Hayatı güzel yaşamaya başlayınca bu defa geçmiş günler için üzülüyoruz. Keşke o günleri de heba etmeseydik, adam gibi yaşasaydık, elimizde bir değil, iki güzel ömür olsaydı istiyoruz ama onu da tövbeyle değiştirmek mümkün. Tövbe eden bir insan Rabbinin af ümidini içinde daima taşımalı ve yaşamalı. Aksi halde şeytan “Nasıl olsa senin günahların affedilmemiştir” diyerek o insanı aldatıp, eski günahlarının batağına çekebilir. Rabbimiz hepimizi muhafaza eylesin.

Şu kıssadan hepimize bir hisse var sanırım.

Feridüddin Attar’ın ünü cihana yayılan eseri, Mantıkut-Tayr (Kuş Dili)nde, tekkeye gelen bir sarhoşun hikâyesi vardır. Sarhoş ağlayıp sızlayıp ortalığı karıştırmış, sonunda yığılıp kalmıştır yere. Tekkenin şeyhi yanına gelmiş ve “Neden ağlıyorsun? Elini bana ver, kalk!” demiştir ona. Sarhoşun cevabı müthiştir:

“Ey Şeyh! Allah sana yardım etsin; elden tutmak senin harcın değil! Sen başını alıp git! Baş aşağı yıkılmak benim payıma düştü! Eğer herkes düşkünlerin elini tutabilseydi, karınca yiğitlik meclisinin baş köşesine kurulurdu. El tutmak senin işin değil, yürü! Ben sayıya geleceklerden değilim, çekil! Ey kendisinden başka bir var olmayan, ey herkesin feryadına ancak kendisi yetişen, benim imdadıma sen yetiş! Düştüm, benim elimi sen tut!”

İNSAN, beynine hangi alanda zevk almayı öğretirse beyni de ona göre çalışıyormuş. İnsan beynine yüksek ideallerden zevk almayı öğretirse, aklına, iradesine ve duygularına hâkim olmayı biliyor. Rabbim senden başka kimim var benim? Hedefinden, idealinden, yolundan, izinden ayırma, saptırma beni.

Kim senden daha fazla verebilir; kim senden daha fazla sevebilir; kim senden daha fazla gözetebilir ki bizi? Kim, kim, kim ey Rabbim?

Kim senden başka çağırmadan gelebilir; kim senden başka istemeden verebilir; kim senden başka sesimizi duyabilir?.. Kim, kim, kim ey Rabbim?

Kim senden daha fazla bilebilir; kim senden daha fazla affedebilir; kim senden daha fazla kördüğüm olmuş şeyleri çözebilir; kim senden daha fazla bizi önemseyebilir ki?..

Rabbim, senden başka kimim var benim? Kimsem yok benim senden başka ey Rabbim!..

Zafer Dergisi, Sayı : 375

İnsan yaratılışı gereği gündüz çalışmakta ve yorulmakta; gece ise dinlenmek için uyumaktadır. Bünyemiz gece uykusuna muhtaçtır. Kur’ân’da Cenâb-ı Hak, “Uykunuzu dinlenme vakti kıldık”1 âyetiyle bu nimete ve bu beşerî ihtiyaca işâret eder.

Günde en az altı saat uyuyan bir insan, ömrünün en az dörtte birini uyku ile geçiriyor demektir. Ki, küçük bir rakam değildir. Hayatımızda böylesine önemli bir yere sahip olan uykuya sünnet-i seniyye gözetilerek girilirse, âdi bir hareketten ibâret olan uykumuza—inşaallah—ibâdet mahiyeti kazandırmamız mümkün olacaktır.

Yatma esnasında uymamız tavsiye edilen sünnet-i seniyyeler:

Yatağa abdestli girmek, sağ yanı üzerine yatmak ve yatarken “eûzü-besmele” çekerek duâ okumaktır.

* Bera’ bin Âzib (ra) bildirmiştir: Peygamber Efendimiz (asm) buyurdu ki: “Yatağa vardığında önce namaz abdesti gibi abdest al. Sonra sağ tarafına uzan ve şu duâyı oku: ‘Allahümme eslemtü nefsî ileyke. Ve veccehtü vechî ileyke. Ve fevvadtü emrî ileyke. Ve elce’tü zahrî ileyke rağbeten ve rahbeten ileyke. Lâ melce’e ve lâ mencâ minke illâ ileyke. Âmentü bikitâbike’llezî enzelte ve nebiyyike’llezî erselte.’ (Mânâsı: ‘Allah’ım, nefsimi Sana teslim ettim. Yüzümü Sana çevirdim. İşimi Sana bıraktım. Sırtımı Sana dayadım. Senden hem rahmetini umuyorum, hem korkuyorum. Senden sığınacağım ve kurtuluş bulacağım yer, Senden başkası değildir. İndirdiğin kitabına inandım. Gönderdiğin Peygamberine îmân ettim.) Eğer o gece ölecek olursan, İslâm fıtratı üzerine ölmüş olursun. Bu sözleri, yatarken söylediğin sözlerin sonuncusu kıl.”2

* Hazret-i Âişe (ra) bildirmiştir: Nebiyy-i Ekrem Efendimiz (asm) her gece yatağa girdiği zaman iki elini birleştirerek, “Kul hüva’llâhü Ehad”, “Kul Eûzü Birabbi’l-Felak” ve “Kul Eûzü Birabbi’n-Nâs” sûrelerini okur ve ellerine nefes verirdi. Sonra iki eliyle vücudundan yetiştiği yerleri; başını, yüzünü, vücudunun önünü, arkasını sıvazlar ve meshederdi. Bunu üç defa tekrarlardı.”3

* Amr bin Hureys (ra) anlatmıştır: Resûlullah Efendimiz (asm) buyurdu ki: “Temiz ve abdestli olarak uyuyan kimse, gündüz nafile olarak oruç tutup, gece ibâdet yapan kimse gibidir.”4

* Ebû Hüreyre (ra) bildirmiştir: Resûl-i Ekrem (asm) şöyle buyurdu: “Sizden biriniz yatarken sağ tarafı üzerine yatsın. Sonra şu duâyı okusun: ‘Bismike Rabbî. Veda’tü cenbî, Ve bike’rfe’uhû. İn emsekte nefsî ferhamhâ. Ve in erseltehâ fe’hfızhâ bimâ tehfezu bihî ıbâdeke’s-Sâlihîn.’ (Mânâsı: ‘Rabb’im, isminle yanımı yere koydum, adınla kaldıracağım. Eğer ruhumu alırsan, ona merhamet et. Eğer almazsan, iyi kullarını muhafaza ettiğin gibi muhafaza et.’)5

* Huzeyfe (ra) bildirmiştir: Allah Resûlü (asm) gece yatağına girdiği vakit sağ elini yanağının altına koyardı. Sonra şu duâyı okurdu: “Allahümme bismike emûtü ve ahyâ.” (Mânâsı: ‘Allah’ım, isminle ölürüm, isminle dirilirim.’ Uyandığı vakit ise, ‘Elhamdülillâhi’llezî ahyânâ ba’demâ emâtenâ ve ileyhi’n-nüşûr.’ (Mânâsı: ‘Hamd, bizi öldükten sonra dirilten Allah’a mahsustur. Son gidiş de ancak O’nadır.’)6

* Yine Peygamber Efendimiz (asm) yatarken “Âyet’el-Kürsî” okuyan kişi için, Allah’ın sabaha kadar bir muhafız görevlendirdiğini, onu tehlikelerden emin kıldığını ve ona şeytanın yaklaşamayacağını bildirmiştir.7

Görüldüğü gibi, uykuya girerken okunan duâların genelinde Allah’a sığınma, ölüm ve diriliş temaları işlenmiştir. Çünkü uyku ölümün küçük kardeşidir ve uyku halinde alıp verdiğimiz nefesler bilinç dışıdır. Bu duâlardan herhangi birini veya bir kaçını okuduğumuzda, Allah’a sığınmış oluruz.

Yatarken, Peygamber Efendimiz’in (asm) uyardığı tek davranış, yüzükoyun, yani karnı üzeri yatmaktır. Allah Resûlü (asm) karnı üzerine yatıştan Allah’ın razı olmadığını bildirmiştir.8 Bunun dışında diğer yatış biçimleri mubah bulunmaktadır. Ancak, necip milletimizde bir saygı alâmeti olarak, yatarken, zorunlu hallerin dışında, ayakların kıbleye getirilmemesine özen gösterilir. Bu içten gelen bir saygı ve hürmettir. Biz de saygı duyuyoruz.

Sağ yanımız üzerine yatmanın bir hikmetini ilk bakışta şöyle açıklamak mümkündür:

Bilindiği gibi kalbimiz sol yanımızdadır. Sol yanımız veya karnımız üzerine yattığımız zaman, uyku halinde kalbimize baskı yapmaktan kendimizi koruyamayız. Sıkışan ve rahat çalışması engellenen kalbimiz ise bize uykuda rahat yüzü göstermez; kâbuslar yaşatır. Sabahleyin dinlenmiş olarak değil, tam tersine yorgun olarak uyanırız. Ve bu yorgunluk, gün boyu bütün işlerimizi, verimliliğimizi, aktivitemizi, başarımızı ve iş heyecanımızı engeller. Ayrıca, rahat çalışmaktan alı koyulan kalbimizin “sekteye ve durmaya” daha yakın bir hal içine girdiğini, bunun da sağlığımızı tehdit ettiğini unutmayalım.

Dipnotlar: 1- Nebe’ Sûresi, 78/9 2- Buhârî, Vüdû, 183; Riyâzu’s-Sâlihîn, 80, 811, 812 3- Buhârî, Kur’ân’ın Fazîletleri, 1772 4- Câmiü’s-Sağîr, 2/2607 5- a.g.e., 1/292 6- Riyâzu’s-Sâlihîn, Uyku, 814 7- Buhârî, Vekâlet, 10 8- Riyâzu’s-Sâlihîn, 815

Bebeğinizi sallayarak uyutmayın!

Annelerin bebeklerini uyutmak için ayağında ya da salıncakta hızlı sallaması beyinde 'bebek sallama sendromu' denilen ciddi hasara yol açarak, beyin kanamalarına neden olabiliyor.

Nöroşirürji Uzmanı Prof. Dr. Kaya Aksoy, beyin kanamasının, pek çok sebebe bağlı olarak meydana gelebileceğini söyledi.

Genel olarak beyin zarları arasında, beyin içinde veya kafatası ile saçlı deri arasındaki kanamaların tümüne birden beyin kanamaları denildiğini belirten Aksoy, beyin kanamaların en fazla travmaya uğramış olgularda görüldüğünü açıkladı.

Travma sonrası cilt altında oluşan kanamaların özellikle çocuklarda çok önemli sonuçlar doğurabildiğini vurgulayan Aksoy, ''Çünkü bunlar herhangi bir şekilde tedaviye ihtiyaç göstermese bile, çocuğun kan miktarı az olduğu için, cilt altıyla kafatası arasında biriken kanama çocukta kansızlığa neden olabiliyor. O yüzden bu kanamanın miktarının mutlaka saptanıp çocuğa kan takviye edilmesi gerekiyor'' dedi.

Prof. Dr. Aksoy, bir başka kanama türünün de beynin son orta ve alt zarı arasında, su toplanması nedeniyle oluşan kanamalar olduğunu dile getirdi:

''Bu durumda problem su toplanmasının içerisine ufak kan sızması şeklinde görülebiliyor. Özellikle ülkemizde annelerin bebeklerini uyutmak için gelenekler ve yanlış bilgiler sonucunda ayağında ya da bir örtü yardımıyla oluşturulan salıncakta hızlı sallaması beyinde 'bebek sallama sendromu' denilen ciddi hasara yol açabiliyor.

Bu durumlarda, beyin zarlarının yırtılması, beyinle kafatası kemikleri arasında veya beynin en son zarı arasındaki askı toplardamarları denilen bölümlerin yırtılması sonucunda kanamalar oluşabilir.

Annelere çocuklarını bu şekilde sallamamalarını öneriyoruz. Sallamak çocuğun beynini sallamakla eşdeğerdir. Çocuk sallanmadan da uykuya dalacaktır.''

Nöroşirürji Uzmanı  Prof. Dr. Kaya Aksoy

Moral Haber

Anne ve baba, çocukları büyüdükçe problemlerinin de büyüyebileceğini unutmamalıdır. Çocukların “en gerilimli ve tehlikeli” devresi, “büluğ çağı” da denilen ergenlik dönemidir.

Bu devrede “delikanlı” artık çocukluktan çıktığını hisseder. Aklı, hisleri ve cinsi duyguları, “vasat” mertebede tutulmadığı takdirde, ifrata ve tefrite saparak “gençlik çılgınlığıyla” bütün hayatını mahvedebilecek davranışlar sergileyebilir. Gençlerin bu hassas devreyi “hasarsız” atlatabilmeleri önemlidir.

Anne, kızıyla; baba da oğluyla gerektiğinde bir arkadaş gibi konuşmalıdır. Çocuklarına o devreyle ilgili cinsî bilgileri, zihinlerini bulandırmadan anlatmalı ve televizyondaki müstehcen görüntülerin, yazılı basındaki müstehcenliğin zararlarına dikkat çekilmelidir.

Gençlik, hem bu dünya hayatında mesut yaşamak, hem âhirette ebedî saadete nail olabilmek için Cenabı Hakk’ın vermiş olduğu bir nimettir.

İnsan, gençlik devresini ve Allahu Teâlâ’nın verdiği enerjiyi, temel inançları ve temel eserlerdeki bilgileri öğrenmekte, bir iş sahibi olmakta, bir meslekte veya bir sanatta ihtisas sahibi olmakta kullanmalıdır.

Gençlere; o devrenin, vaktin “hovardaca harcandığı” bir devre değil, tam aksine ömür binasının “temeli” olduğu hatırlatılmalıdır.

ANNE-BABALAR BUNLARA DİKKAT ETMELİ

* Çocuğun yanında evlilik mevzuları konuşulmamalıdır. Bu, çocuğun beyninde iz bırakır. Diğer bir zararı da, erkek çocuğun kafasında vaktinden önce bazı düşünceler yerleşir. O düşünceler anne ve babaya hürmetsizliğe sebebiyet verebilir, çocuğu ahlâksızlığa itebilir. Maalesef birçok yerde bu hususa dikkat edilmemekte, daha 5-6 yaşındaki çocuğa şakavâri, “Seni evlendirelim mi?”, “Sana falancayı alalım mı?” gibisinden sözler söylenmektedir. Oysa sözde “eğlenmek maksadıyla” söylenen o sözler çocuğun zihninde, ruhunda fırtınalar estirmektedir.

* Çocukların yatakları ayrılmalıdır. Mümkünse erkek çocuklarla kız çocukların odaları da ayrılmalıdır.

* Çocuğun yanında abartılı şaka yapmak doğru değildir. Hele çocuğun yanında ve çocuğa karşı kesinlikle yalan söylenilmemeli, çirkin ve kaba konuşulmamalıdır.

* Çocuklara şiddet uygulamak doğru değildir! Anne ve baba, çocuklarının birbirleriyle kaynaşmasını ve sevmelerini sağlamalı, bu yönde çocuklarına nasihatlerde bulunmalıdır. Ağabey ve abla, kardeşlerinin üzerine titrer, onlarla çok yakından ilgilenirken, kardeşler de ağabeylerine ve ablalarına hürmet etmeli, onlarla saygılı biçimde konuşmalıdır.

* Anne ve baba, çocuklarına fark ettirmeden onların davranışlarını, kimlerle arkadaşlık yaptıklarını yakından kontrol etmelidir. Atalarımız, “Bana arkadaşını söyle, sana kim olduğunu söyleyeyim.” demiştir. Arkadaş seçimi çok mühimdir. Sevgili Peygamberimiz (sas), “Kişi, dostunun dini üzerindedir. Siz kiminle arkadaşlık yaptığınıza bakınız.” buyurmuşlardır. Terbiyeli, görgülü, çalışkan, dürüst, büyüklerine saygılı, dinini yaşayan arkadaşlar, insanın dünyada ve âhirette mesut olmasına vesile olurlar. Kötü arkadaşlar da insanın dünyasını ve âhiret hayatını mahvederler

Meliha Dervişoğlu

Doğum

 İnsan sesiyle rahatlar, ağlaması yaygın olarak rahatsızlık ve açlık ifade eder.

6 hafta

 İnsan sesine tepki verir, yumuşak ve keyifli sesler çıkarır; yardım istediği zaman ağlar.

2 ay

 Değişik sesleri ayırdetmeye başlar; yumuşak ses tonu daha çok gırtlaktan çıkar.

3 ay

 Başını sese doğru yönlendirir; başkalarının konuşmasına sesle cevap verir; mırıltıya başlar, ve değişik heceleri ritmik şekilde tekrarlar.

4 ay

 Değişik ses perdelerini kullanmaya başlar, ses tonlarını taklit eder.

6 ay

 Başkaları tarafından çıkarılan sesleri taklit etmeye başlar.

9 ay

 Yetişkinlerin tonlamasına benzer şekilde anlam ifade eden tonlamalar yapar.

12 ay

 Kelime hazinesini geliştirmeye başlar; 12 aylık bir bebeğin kullandığı 5-10 kelimesi olabilir ve sonraki 6 ayda iki katına çıkacaktır.

24 ay

 Kelime hazinesi hızlı bir şekilde artar ve tahminen 200-300 kelimeye ulaşabilir; kelimeler genellikle günlük nesnelerdir; ifadeleri tek kelimeliktir.

36 ay

 900-1000 arası kelime hazinesi vardır; 3-4 kelimelik basit cümleler kurar (özne ve yüklem); iki kelimeli komut cümlelerini anlar.

 Kaynak: Development of the Child's Brain and Behavior. B.Kolb ve B.Fontie

Bir yılbaşı gecesiydi. Dondurucu, kavurucu bir soğuk vardı. Yoldan geçenler paltolarının yakasını kaldırmışlar, atkılarına bürünmüşler, hızlı hızlı yürüyorlardı. Kimi evine geç kalmış, acele ediyor, kimi bir eğlence yerine gidiyordu.

Çocuklar koşuyorlar, birbirlerine kartopu atıyorlardı. Gecenin zevkini en çok onlar çıkarıyorlardı. Kahkahalarla gülüyorlar, sevinçle haykırıyorlardı.
Yalnız bir çocuk vardı ki gelip geçenler onun farkında değillerdi. Ufak bir kız çoçuğu. Başı açık, elbisesi yama içinde, yoksul bir kızcağız. Bir kapının önüne büzülmüş, çıplak ayaklarını altına almıştı. Soğuktan morarmış tir tir titriyordu. Üzerinde oturduğu taş basamakta buz gibiydi.

Yavrucağız da sanki donmuş, bir buz parçası kesilmişti.
Geniş bir mukavva kutunun içine sıralanmış kibrit kutularına bakarken gözleri yaşarıyordu.

Evet, bu bir kibritçi kızdı. O gün bir tek kutu kibrit bile satamamıştı. Satsa, bir kaç kuruş para kazansa, kalkıp evine gider, annesiyle birlikte hiç olmazsa bir kase sıcak çorba içerdi. Gidemiyordu, çünkü o gün hiç kibrit satamadığını annesine söylemekten çekiniyordu. Soğuktan, üzüntüsünden titreyen kısık,incecik sesiyle "Kibrit var, kibrit"diye bağırıyordu. Sokaktan geçenlerin hiçbiri başını çevirip bakmıyordu...
Ah hiç olmazsa ayaklarında terlikleri olsaydı! Biraz önce, sokak sokak dolaşırken, hızla geçen bir arabanın önünden kaçmış, kaçarken terlikleri ayağından fırlamıştı.
Karşı kaldırıma geçtikten sonra, dönüp bakmış hınzır bir çocuğun terlikleri kapıp kaçtığını görmüştü. Arkasından seslenmişti ama, çocuk alaylı alaylı seslenerek koşa koşa uzaklaşmıştı.

Kibritçi kız bunun üzerine bir kapının girintisine sığınmış, oracığa kıvrılıp oturmuştu. Parmakları donmuş, sızlamaya başlamıştı. Kızcağız bu acıya dayanamadı, kutulardan birini açıp bir kibrit çıkardı. Parmakları uyuşmuştu, kibrit çöpünü elinde güçlükle tutuyordu. Eli titreye titreye çöpü duvara sürttü. Kibrit birden alev aldı; tatlı, yumuşacık, turuncu bir alev.

Zavallı kız, kibriti bir elinden öbür eline geçirerek, parmaklarını ısıttı. İçi de ısınmıştı. Sanki gürül gürül yanan bir ocağın karşısındaydı. Gözleri aleve dikilmiş, düşlere dalmıştı: Güzel bir odada, büyük bir ocağın karşısında oturuyordu. Arkasında kalın bir yünlü hırka, ayaklarında kürklü terlikler vardı.

Isınmış, terlemeye bile başlamıştı... Derken kibrit sönüverdi. Kibritin sönmesiyle, o tatlı düşlerde sona ermişti. Kızcağızın parmakları yeniden donmaya, sızlamaya başlamıştı.

Bir kibrit daha yaktı. Bu sırada soğuk bir rüzgar esti. Kız kibrit sönmesin diye, duvardan yana döndü. Öbür elini aleve siper etti. Aleve bakarken, karşısındaki duvar sanki eridi, birden açıldı, içerisi göründü. İçeride geniş bir oda vardı. Kar gibi bembeyaz örtü yayılmış bir masanın üzerine tabak tabak yiyecekler dizilmişti.

Sofrada gümüş şamdanlar yanıyor, odayı gündüz gibi aydınlatıyordu. Kızcağız'ın gözleri sofranın ortasında, büyük bir tabağa konulmuş, nar gibi kıpkırmızı kaz kızartmasına dikilmişti. Ağzı sulandı. Elini oraya doğru uzattı. Kibrit yana yana sonuna gelmişti, parmağını yakıyordu. Kızcağız çöpü yere atıverdi. Atmasıyla birlikte, yılbaşı sofrası siliniverdi, gözlerinin önüne taş duvar yeniden dikildi.

Üçüncü kibrit daha fazla düşler yarattı:Bir yaz gecesi...Kibritçi Kız kırda bir ağacın altına oturmuş, yıldızlara bakıyor. Gece olduğu halde hava sıcak. Altındaki toprak, gündüz güneşten ısınmış, fırın gibi yanıyor... Küçük kız gözlerini yıldızlardan ayıramıyordu. Uzaktan uzağa gece kuşları ötüyor, kurbağalar bağrışıyordu.

Derken bir yıldız kaydı, gökyüzüne geniş bir yay çizerek uzaklaştı, söndü. Kızcağız: 'işte, biri daha öldü' diye mırıldandı. Bir gün, ninesi söylemişti: Her yıldız düştükçe yeryüzünden biri ölürmüş... Ninesini bir daha görebilmek için bir kibrit daha çaktı. Soğuktan kaskatı kesilmiş, beyni durmuştu. O şimdi sokak ortasında olduğunu unutmuş, düşler dünyasına dalmıştı. Kibritin alevinde yine ninesini görüyor, onun sesini işitir gibi oluyordu. İşte ninesi geliyordu. Lapa lapa yağan karların arasından bir melek gibi iniyordu... Geldi, geldi...Kollarını açtı, torununu kucakladı, aldı göklere doğru götürdü...

Ertesi sabah, yoldan geçenler, bir evin basamağında donmuş kalmış kızcağızın ölüsünü buldular. Yanı başında bir sürü boş kibrit kutusu vardı. -Zavallı kız ısınmak için bütün kibritlerini yakmış dediler... Bu kibritlerin alevinde onun ne düşler gördüğünü bilemezlerdi ki.

Yazan:Hans C. Andersen,

Adı Soyadı:                              No:                  Puan:              

A.Aşağıdaki ifadelerden doğru olanların başına (D) yanlış olanların başına (Y) yazınız.

1.     …… Kuvvet hareket halindeki cismin hızını artırabilir.

2.     …… Sünger esnek olmayan bir cisimdir.

3.     …… Duvara çivi çakan biri çiviye vurma kuvveti uygular.

4.     …… Kuvvet itme ve çekme olarak tanımlanır.

5.     …… Dünya Güneş’in etrafında sallanma hareketi yapar.

B)       Tanımlardaki boşlukları uygun kavramlarla tamamlayınız. 

hareket

Esnek olmayan

esnek

yavaşlayan

itme

       6. Bitkiler Güneş’e doğru yönelerek ………………… ederler.

       7. …………. Cisimlere uygulanan kuvvet ortadan kalktığında cisim eski haline döner.

       8. Yolda hızla ilerleyen kamyon dönemece geldiğinde …………… hareket yapar.

       9. Cam gibi ……… …………… cisimlere uygulanan kuvvet cisimlerde kalıcı değişikliklere sebep olur.

       10. Kapıyı açmak için …………. Kuvveti uygulanır.

C)       Aşağıdaki sorulara verilen cevaplardan uygun seçeneği işaretleyiniz.

       11. Kuvvet ile ilgili aşağıdaki bilgilerden hangisi yanlıştır?

           a) Cismin yönünü değiştirir.

           b) Duran bir cismi harekete geçirir.

           c) Esnek cisimlerde kalıcı şekil değişikliği yapar.

           d) Hareket halindeki cismi durdurur.

       12. Aşağıda verilenlerden hangisinde hızlanan hareket vardır?

            a) Durağa yaklaşan otobüsün hareketi.

            b) Dünya’nın Güneş etrafındaki hareketi.

            c) Uçuşa geçen uçağın hareketi.

            d) Kavşağa yaklaşan otomobilin hareketi.

       13. Kuvvet ile ilgili aşağıda verilen bilgilerden hangisi yanlıştır?

             a) Kuvvet, cisimlerin hızını artırabilir.

             b) Kuvvet cisimleri yavaşlatabilir.

             c) Kuvvet, cisimlerin miktarını artırabilir.

             d) Kuvvet, cisimlerin şeklini değiştirebilir.

      14. Aşağıdaki maddelerden hangisi esnek değildir?

            a) lastik       b) duvar        c) balon    d) oyun hamuru

      15. Aşağıdaki maddelerden hangisini sıktığımızda şekli değişir?

            a) demir çubuk    b) tahta       c) taş     d) oyun hamuru

      16. Kuvveti nasıl tanımlayabiliriz?

           a) itme veya çekme    b) eritme     d) dondurma     d)büyüme

      17. Aşağıdaki varlıklardan hangisi hareketsizdir?

          a) Durakta duran otobüs.            b) saat

          c) Uçan kuşlar                         d) çeşmeden akan su

      18. Cisimleri harekete geçiren, hızını, yönünü ve şeklini değiştirebilen etkiye ne denir?

          a) hareket        b) kuvvet        c) hızlanma      d) yavaşlama 

      19.Bir cismin şeklini değiştirmek için aşağıdaki kuvvet etkilerinden hangisi yapılmaz?

         a) dönme      b) vurma        c) bükme      d) germe

     20. Aşağıdakilerden hangisi insan gücüyle hareket eder?

          a) at arabası     b) el arabası     c) motosiklet     d) otobüs     

     21. Aşağıdakilerden hangisi veya hangileri kendiliğinden hareket etme özelliğine sahiptir?

              I. kaplumbağa        II. Araba            III. Papatya            IV. Saat

               a) yalnız I             b) I ve III             c) I-III ve IV            d) I-II ve IV  

     22. Aşağıdaki hareket türlerinden hangisi farklıdır?

            a) Bisikletin tekerleğinin hareketi.

            b) vantilatör pervanesinin hareketi.

            c) salıncakta sallanan çocuğun hareketi.

            d) saatin akrep ve yelkovanının hareketi.     

MADDEYİ TANIYALIM

Performans Ödevi : Hafta sonu doğum gününüze arkadaşlarınızı davet ettiniz. Anneniz sizin için börek, kurabiye ve kek yapıyor. İçecek olarak da ayran ve  meyve suyu hazırlıyor.

Bu durumda, aşağıda verilen konulardan üç tanesini seçmeniz ve konunuzu tümüyle açıklayabileceğiniz bir ürünle sınıfa gelmeniz beklenmektedir.

Çalışmayı Hazırlama Süresi : 2 hafta

Araç-Gereçler : Serbest

Bu çalışma için annenizin,

1. konu : Partideki yiyecek ve içecekleri hazırlarken hangi madde, eşya ve malzeme kullanılarak yapıldığını bir tablo halinde düzenleyiniz.
2. konu : Partideki yiyecek ve içeceklerin yapımında kullandığı madde, eşya ve malzemenin başka nerelerde kullanılabileceğini araştırınız.
3. konu : Partide yaptığı yiyecek ve içeceklerin hacimlerini ve kütlelerini hangi yöntemlerle ölçebileceğinizi açıklayan bir yazı yazınız.
4. konu : Partide yaptığı yiyecek ve içeceklerden hangilerinin doğal, hangilerinin işlenmiş ve hangileri yapay malzemedir?
5. konu : Partideki yiyecek ve içeceklerin yapımında kullandığı hangi maddeler suda çözünür? Açıklayınız.
6. konu : Partideki yiyecek ve içeceklerden hangilerini yapıldıkları maddelere ayırabilirsiniz ve bu ayırma işlemi için hangi yöntemleri kullanırsınız.

ALIŞVERİŞ LİSTESİ

SOSYAL BİLGİLER

TEMA : Üretimden Tüketime

Performans Ödevi : Sizden insanların ihtiyaçlarını belirlemenizi, buna uygun olarak bir süpermarket kurmanız bekleniyor.

Çalışmayı Hazırlama Süresi : 1 hafta

Araç-Gereçler : Kağıt, boya kalemleri, ürün etiketleri.

Bu Çalışmayı Yaparken:

• İnsanların ihtiyaçlarını listeleyiniz bu ihtiyaçları karşılayacak ürünleri belirleyiniz.
• Bu ürünlerin satıldığı süper marketleri gezebilirsiniz.
• Bu ürünleri, süt ürünleri, gıda, temizlik, kozmetik ve içecek şeklinde gruplayınız.
• Bu ürünlerin resimlerini çizerek fiyatlarını veriniz.
• Süpermarketinize bir isim vererek bu markete bir slogan belirleyiniz.

DEĞERLENDİRME  FORMU

                                 Düzeyler

Ölçütler

Geliştirilebilir

1

Orta Düzeyde

2

Yeterli

3

Üst Düzeyde

4

İnsan İhtiyaçlarını Belirleme

Karar Verme

Süpermarketin biçimine karar verme

Çıkarımda Bulunma

Satılacak ürünleri belirleme

Rapor Hazırlama

Çocugun sosyal gelismesi sürecinde gelistirdigi kisilik, en yakin çevresi yani anne-baba, kardesler ve ev içinde yasayan diger aile üyeleriyle yakindan iliskilidir. Bu çevrenin çocuga gösterdigi olumlu ve olumsuz tepkiler, çocugun kisiliginin gelismesinde önemli rol oynar. Söyle ki söylediklerine aldiris edilmeyen, fikrini belirtmeyen veya belirttigi zaman sürekli elestiriler alan ya da sürekli düzeltilen çocuk haliyle suskun, içine kapanik ve güvensiz veya huysuz ve saldirgan olabilir. Buna karsilik, söyledikleri çok önemli olmasa da dinlenen, önemsenen, fikrini belirtmesine müsaade edilen; fikri çok geçerli olmasa da duyulan, sürekli elestiriye ugramayan çocuk ise daha güvenli, daha sosyal ve daha saglikli bir kisilik gelistirir.

Çocugun güvenini artirmada önemli olan bes etken vardir:

1) Çocugun kendini ifade etmesine müsaade etmek, onu dinlemek, fikri önemli olmasa da dikkate almak, yani çocugu duymak.

2) Çocuktan yasi, kapasitesi disinda davranislar beklememek. (Örnegin, misafirlikte iki saat hiç kimildamadan uslu uslu oturmasini veya üç yasindaki bir çocugun üstünü hiç kirletmeden yemek yemesini ya da 7 yasindaki bir çocugun düzenli, bes vakit namaz kilmasini beklemek gibi.)

3) Çocugun bazi küçük sorumluluklar yüklenmek isteyecegini bilip bunlari basarmasina müsaade etmek ve imkan saglamak.

4) Çocugun çabasini övmek ve yüreklendirmek.

5) Çocugun basarisizliklarini kisiligiyle bagdastirmamak, basarisizliklari birer ögrenme ögesi olarak görebilmesine yardimci olmak.

Anne ve baba, çocugun yasaminda kendine davranis modeli olarak seçtigi ilk örneklerdir. Çocuk her yaptiginda anne ve babasini taklit eder. Söyle ki, anne baba saygisiz davraniyorsa, çocuk da iliskilerinde saygisiz olur, anne baba sürekli elestirici ise, çocuk da bir sey begenmeyen, huysuz bir kisi olmaya yönelir. Ancak davranislari hosgörü, yasi çerçevesinde anlayisla kabul edilen çocuklar, kendilerini ve kisiliklerini daha rahat ifade edebildiklerinden, daha huzurlu ve güvenli bir kisilik gelistirirler.

Çocugun güvenini artirmak ve kisiligini gelistirmek için ev içinde yapilabilecek basit yaklasimlari içeren bir arastirma özellikle su ilkeler üzerinde kurulmustur:

1.Anne-babalar çocuklarin ilk ve en önemli ögretmenleridir. Anne-babalar çocuklarda gelisen davranislarin temel örnekleridir. Dolayisiyla çocuk bir görevin nasil yapildigini açikça görürse veya bir kisi ona gösterirse iyi ögrenir.

2.Kisi bir öz tanitimla dünyaya gelmez. Öz tanitim önemli kisilerle olusan iletisim ve deneyimlerle olusur.

3.Çocuk deger ve basari hisleri duyabilmelidir. Çocuk ögrenmedigi davranislarda basari gösteremez. Ancak basarisizliklarina ragmen kendini olumlu bir kisi olarak algilayabilmeli yani sevildigini, kabul edildigini bilmeli ve basarisizliklarini kisiligi ile baglantili olmadan birer ögrenme ögesi olarak görebilmelidir.

Anne-babalar yönlendirmelerle çocuklarda becerilerin gelismesine yardimci olanaklar olusturabilirler. Çocuk deger ve önemini anne-babasinin kendisine gösterdigi sözlü ve sözsüz sevgi ifadelerinden anlar.

4.Yüreklendirme çocugun kendini degerli algilayabilmesi için çok önemlidir. Yüreklendirme çocugun olumlu taraflarina dikkatini yöneltmekle baslar. Çocugun davranislarinin olumlu yönlerini dile getirir, çocuga güveni belirtir. Yüreklendirme, mükemmellik ve basari isteyecegine, çaba ve ilerlemeleri takdir eder. Yüreklendirme, çocugu kendi oldugu için ve oldugu gibi kabul etme ve deger vermedir. (Söyle olsaydin daha çok kabul ederdim, demek degildir.)

Bu konuda unutulmamasi gereken çocuklarin ancak tekrarla ögrenebildikleridir. Çocuklarin ögrenebilmeleri ve basarili olabilmeleri için tekrar sarttir. Iste birkaç örnek:

Oyuncaklarini toplamak:

a) Örnekleme: Yapilmasi gerekeni örnekleyin ve olumlu bir öz tanitim ifadesi kullanin. Anne veya baba çocukla birlikte oyuncaklari toplayacaklar. Önce hangi oyuncaklari nereye koydugunuzu sözel olarak açiklayin: "Simdi büyük arabalari büyük kutuya koyacagim. Kalemleri de kalem kutusuna yerlestirecegim. Her seyi yerinde bulmak hosuma gidiyor. Ben oyuncaklari güzel ayirip yerlestirmeyi biliyorum."

b) Yönlendirme: Çocuga ne yapmasi gerektigini açiklayin: "Simdi senin siran. Küpleri küp kutusuna yerlestir. Tamam. Güzel oldu. Simdi de kitaplarini kitapliga koy. Oldu."

c) Yüreklendirme: Çocugu yüreklendiren olumlu ifadeler kullanin: "Oyuncaklarini gerçekten güzel topluyorsun. Bu sekilde oyuncaklarini toplamaya devam etmen çok iyi oldu. Hiç yorulmadim, her seyi yerinde görmek ne güzel oluyor" gibi.

Baska bir örnek: Sevgi ifadelerini bulma oyunu.

a.Örnekleme: Yapilmasi gerekeni açiklayin ve olumlu bir öz tanitim ifadesi kullanin: "Gel seninle 'seni seviyorum, çünkü....' oyunu oynayalim. Ben basliyorum: "Seni seviyorum çünkü gülümserken gözlerinin içi parliyor."

b.Yönlendirme: Çocuga ne yapmasi gerektigini açiklayin ve basarili olmasina yardimci olun: "Simdi senin siran. Beni niçin sevdigini söyleyeceksin. Sonra da ben sana baska bir nedenle seni sevdigimi söyleyecegim." Çocuk: "Seni seviyorum çünkü benimle oynuyorsun." Anne: "Seni seviyorum, çünkü..."

c.Yüreklendirme: Çocugu yüreklendiren olumlu ifadeler kullanin: "Beni sevdigini söyleyince çok mutlu oluyorum.", "Beni ... nedeniyle sevdigini söylemen çok hosuma gidiyor."

Ayni yöntemlerle yapilabilecek alistirma ve güven artirici oyunlar söyle olabilir: Masa hazirlama, çiçekleri sulama, çoraplari katlama, çekmeceleri düzeltme, resimlere bakarak hikaye anlatma, yatak toplama, bakkaldan alis veris yapma vb. Bu gibi basit islere katkida bulunan çocugun el becerileri gelistigi gibi, kendine güveni de artar. Bunlarin yaninda basarmanin ve aile büyügü tarafindan yüreklendirilip begenilmenin verdigi haz da çocugun kisiliginin gelismesine ve sorumluluk almasina yardimci olur.

Kaynak: Meral Özbulur, Vahdet dergsi

Çocuklar ve Çiçekler